Towarzystwo Naukowe Warszawskie

Galeria

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Pałac Staszica

    reprodukcje ze zbiorów, kolekcji Leszka Zasztowta

  • Seal of the Warsaw Scientific Society, established 1907

    Source scanned from the original document dated 1912, author unknown

Grażyna Szwat-Gyłybowa

Instytut Slawistyki
Polska Akademia Nauk

 

O „bezsilności” badacza idei wędrownych


Streszczenie


Odczyt poświęcony będzie omówieniu niektórych aporii, które ujawniły się w trakcie prac nad projektem badawczym „Idee wędrowne na słowiańskich Bałkanach. XVIII-XXI wiek”, który jako grant NCN (2014/13/B/HS2/01057), realizowanym od 2015 roku pod moim kierunkiem przez wieloosobowy zespół naukowców z różnych ośrodków slawistycznych.
Korzystając z inspiracji m.in. Arjuna Appadurai’a, Pierre’a Nora, Reinharta Kosellecka badamy udokumentowaną w tekstach kultury semantyką historyczną idei, będących nośnikami modernizacji, napływających od końca XVIII wieku na Półwysep Bałkański z wielu źródeł zewnętrznych, przefiltrowanych przez umysły pośredników o różnych (czasem wątłych) predyspozycjach intelektualnych, (czasem nieszczerych) intencjach politycznych i (czasem przewrotnych) celach osobistych. Opierając się na źródłach pisanych dążymy do uchwycenia typologii wewnątrzkulturowych wariantów adaptacji zapośredniczonych kategorii w siedmiu badanych kulturach (bułgarskiej, bośniackiej, chorwackiej, czarnogórskiej, macedońskiej, serbskiej i słoweńskiej), z których większość doświadczała w XIX wieku stopniowej zmiany swej afiliacji cywilizacyjnej. Pracujemy nad jakościowo niejednorodnymi tekstami źródłowymi i często nie mamy dostępu do informacji, pozwalających w sposób więcej niż przybliżony skonkretyzować szlaki transferu idei, właściwie zidentyfikować postaci merkurianów (np. ich zaangażowanie w ruchu masońskim) oraz uchwycić ów element przygodności, który pokazała Danuta Ulicka w artykule Morskie i zamorskie podróże idei antropologii, poświęconym prawdopodobnym skutkom przypadkowego spotkania Romana Jakobsona i Ernsta Cassirera podczas podróży morskiej z Europy do USA w 1941 roku. Mimo obiektywnych ograniczeń nasze opracowanie (docelowo liczące około 2 500 stron), którego naukową wartość ocenią jego przyszli użytkownicy i ewaluatorzy, dostarcza nie tylko ogromu dotąd nieuporządkowanej wiedzy na temat historii idei pozostających na usługach modernizacji w regionie, ale także pokazuje ukonkretnioną specyfikę ich przekształceń semantycznych. W tym świecie zdarza się bowiem „konserwatyzm” bez konserwatyzmu, „rewolucja” bez rewolucji, „faszyzm” bez faszyzmu, „postęp” rozumiany jako „doganianie”...
Specyfika lokalnych adaptacji tych zapożyczeń w refleksji filozofów czy kulturoznawców wyrażana jest najczęściej przy zastosowaniu metafor, wyposażonych z silny potencjał emotywny. I tak, np. bułgarski badacz Aleksander Kiosew w latach 90. XX wieku posługiwał się metaforą „samokolonizacji”, która sugeruje autodestruktywną przemoc wobec własnej kultury. Z kolei Bronislav Sarkanjac w odniesieniu do kultury macedońskiej używa metafory „katachrezy” na określenie świadomej gry Macedończyków, werbalnie manifestujących swoje przysposobienie do Zachodu, a w istocie zachowujących pełną integralność w sferze wartości. Byłaby to zatem niejawna przemoc wobec tzw. kultury dominującej.
Ujęcia te, bez wątpienia dyskusyjne, wydają się ważne z tego względu, że eksponują wewnątrzkulturową potrzebę uporania się z syndromem naśladownictwa oraz potrzebę ujawnienia trwałych wzorów, które przezierają spod warstwy narracji konstruowanych zgodnie z regułami myślenia praktycznego. Historii adaptacji idei warto więc się przyjrzeć z tej perspektywy, wykorzystując m.in. inspiracje płynące z myśli postsekularnej, doszukującej się niejawnych wzorów teologicznych w laickim świecie (w naszym przypadku: idei postępu, ewolucji, rewolucji etc). Prezentując przypadek idei konserwatyzmu na gruncie bułgarskim, przedstawię pożytki naukowe płynące z tego typu podejścia, a zarazem nieprzezwyciężalne aporie, które ono rodzi.

Lokalizacja


Login Form